Wat bewaar je van een doos vol oude familiefoto’s?
Een doos vol oude familiefoto’s, en geen idee waar te beginnen?
In tien rustige stappen breng je structuur aan, maak je keuzes en bewaar je de verhalen die anders verloren kunnen gaan.
Foto door Roman Kraft via Unsplash
Je hebt een doos, envelop of stapel oude foto’s gevonden op zolder of in een kast. Misschien zijn ze netjes geordend in één of meerdere albums, voorzien van details in een voor jou zo bekend handschrift: waar de foto is genomen, wie erop staan, een datum, en misschien zelfs waarom dat moment het bewaren waard was.
Maar misschien is het, zoals zo vaak, een enorme chaos. Foto’s zitten verspreid over kasten, lades, albums en dozen. De context ontbreekt, verhalen dreigen verloren te gaan en de klus voelt zo overweldigend dat je er maar helemaal niet aan begint.
Het doet je misschien denken aan de duizenden foto’s op je telefoon. Daar wijd ik een ander artikel aan. Dit gaat over de fysieke afdrukken die we hebben geërfd of zelf ergens hebben liggen.
Hoe breng je daar structuur in zonder juist de verhalen en kleine stukjes familiegeschiedenis kwijt te raken?
Deze tien stappen helpen je beginnen.
Begin klein
Pak één doos, één envelop of één stapeltje. Dat is het. Je hoeft niet gelijk alles aan te pakken: doe je dat wel dan voelt het vaak als overweldigend en haak je sneller af.
Kijk eerst
Laat de foto’s door je handen gaan. Kijk wie of wat erop staat.
Je hoeft nog niets te beslissen, weg te gooien of te categoriseren. Je wilt eerst alleen een idee krijgen van wat je voor je hebt.
De ‘keepers’: haal eruit wat je echt wil bewaren
Welke foto’s spreken je gelijk aan? Misschien staan er mensen, momenten, of plaatsen op die je herkent of die voor jou van belang zijn. Of er staat wat op de achterkant geschreven. Misschien weet je niets over wie of wat er afgebeeld staan, maar voel je gelijk dat je deze foto’s wil bewaren.
Leg deze foto’s opzij, dit zijn je ‘keepers’.
Begin met de makkelijke keuzes
Zijn er meerdere afdrukken van dezelfde foto, of bijna identieke beelden? Kies dan de beste uit om te bewaren. Heb je dubbele foto’s die wél betekenis hebben, dan kun je een extra exemplaar ook aan een familielid geven, of aan iemand die zelf op de foto staat.
Beschadigde, onscherpe of technisch mislukte foto’s hoeven niet automatisch weg, ook die kunnen een mooi verhaal illustreren. Zelfs die ooit zo vaak voorkomende vinger voor de lens kan onderdeel zijn van een verhaal dat verder nergens bestaat. Maar kom je bijvoorbeeld een foto van een waterval tegen waarvan niemand weet waar die is genomen, door wie, of waarom, en zegt het beeld je werkelijk niets? Dan mag die misschien wel weg.
Begin met de gemakkelijke beslissingen. De moeilijke mogen wachten.
Voordat je iets wegdoet
Controleer enveloppen, fotomapjes en dozen op negatieven of dia’s. Die zie je gemakkelijk over het hoofd, vooral als de bijbehorende afdrukken al in de verzameling zitten.
Maak een twijfelstapel
Twijfel je? Maak een aparte stapel voor de foto’s waarvan je nog niet weet of je ze wil houden of dat ze weg kunnen.
Twijfelen mag. Je hoeft niet alles nu te beslissen, en je hoeft niet alles alleen te beslissen.
Wat weet je al?
Pak je stapel ‘keepers’ erbij. Welke mensen, plaatsen of gebeurtenissen herken je? Weet je wanneer een foto ongeveer is genomen, al is het maar het decennium of een jaartal?
Probeer deze vier vragen te beantwoorden:
Wie?
Wat?
Waar?
Wanneer?
Je hoeft nog niets uit te zoeken. Breng eerst in kaart wat je zelf al weet.
Bescherm kwetsbare of onvervangbare stukken
Schrijf liever niet rechtstreeks op kwetsbare of onvervangbare originele foto’s. Bewaar informatie bijvoorbeeld op een apart vel zuurvrij, ligninevrij papier dat je bij de foto houdt, of gebruik geschikt archiefmateriaal om foto en informatie bij elkaar te bewaren.
Gebruik voor kwetsbare of bijzonder belangrijke stukken bij voorkeur een zuurvrije envelop, map of archiefhoes. Vermijd plakbriefjes, plakband, elastiekjes en zelfklevende etiketten op of direct tegen het origineel: die kunnen na verloop van tijd sporen of schade achterlaten.
Vraag naar de verhalen, zolang en als dat nog kan
Neem foto’s uit je keeper- en twijfelstapel waarvan je niet precies weet wie of wat erop staat mee naar een familielid of bekende die misschien meer weet over het verhaal achter de foto.
Vraag niet alleen naar namen en jaartallen, maar gebruik de volgende zinnen om dieper op het beeld en het verhaal in te gaan:
Wie is dat?
Waar was dit?
Wat gebeurde hier?
Waarom werd deze foto gemaakt?
Wat weet jij nog van deze persoon of plek?
Eén foto kan een makkelijker begin van een gesprek zijn dan: ‘Vertel eens over je leven.’ En soms levert juist een ogenschijnlijk onbelangrijke foto een verhaal op waarvan je niet wist dat het bestond.
Leg het verhaal achter de foto’s vast
Namen, relaties, plaatsen en data zijn belangrijk, maar er zit meer in een beeld verscholen: Waarom was dit moment belangrijk? Wat gebeurde er vlak ervoor of erna? Waarom is deze foto altijd bewaard gebleven? Wat weet jij over de persoon die erop staat? Wat herinner jij je wanneer je ernaar kijkt? Besteed vooral aandacht aan de informatie die verloren gaat als niemand het opschrijft.
Je hoeft dat niet voor iedere foto te doen, je kan bijvoorbeeld ook over een groepje gerelateerde foto’s wat schrijven.
Bepaal wat je fysiek wil bewaren
Niet iedere foto hoeft op dezelfde manier bewaard te worden.
Kwetsbare of onvervangbare foto’s kan je ook digitaliseren, zodat het beeld niet alleen van één enkele fysieke afdruk afhankelijk blijft. Van andere foto’s besluit je misschien dat een digitale kopie voldoende is, en soms ontdek je dat je vooral het verhaal wilt bewaren dat een foto opriep, en niet per se iedere afdruk daarvan.
Kijk ook naar de negatieven en dia’s die je hebt gevonden. Welke horen bij belangrijke beelden? Zijn er beelden bij waarvan geen afdruk bestaat? Welke zijn het bewaren of professioneel laten digitaliseren waard?
Het doel is niet om zo veel mogelijk weg te doen, maar om bewust te kiezen wat je bewaart, en in welke vorm.
Breng je ‘keepers’ samen
Geef de foto’s die je hebt gekozen een mooie plek. Dat kan in een album zijn, een archiefdoos, een map of een aantal enveloppen. Misschien wil je er zelfs een aantal inlijsten.
Als je wil kan je de foto’s groeperen per persoon, familie, plaats, periode of gebeurtenis. Kies vooral een indeling die voor jou logisch voelt, maar het gaat erom dat de foto’s die je geselecteerd hebt ook hun verhaal kunnen doen als je er zelf niet naast staat om het te vertellen.
Het gaat er niet om hoeveel je bewaart
Er is geen correct aantal foto’s of verhalen dat je moet bewaren.
Een kleine zorgvuldig gekozen verzameling voorzien van verhalen kan een groot ontastbaar deel van jou en je familiegeschiedenis in zich dragen, en delen. Veel meer dan dat een grote collectie zonder namen, data of verhalen dat kan.
Dus als je de volgende keer die lade, dat album of die doos opent, probeer dan niet alles uit te zoeken.
Kies één foto. Draai hem om, en vraag jezelf af:
Wat weet ik hierover dat iemand anders misschien niet weet?
Schrijf dat op. Dat is al een begin.
Wil je verder?
Misschien blijft het niet bij foto’s.
Er zijn ook brieven, kaarten, recepten, documenten of kleine voorwerpen waarvan je weet dat er een verhaal aan vastzit. Dingen die je wilt bewaren, maar waarvan iemand anders misschien niet vanzelf begrijpt waarom.
The Tender Archive helpt je om die stukken rustig bij elkaar te brengen, te kiezen wat je wilt bewaren en de informatie en verhalen vast te leggen die anders verloren kunnen gaan.
Je hoeft niet alles te doen. Je begint, net als met die ene foto, met één klein ding.